Je brein kan maar één ding tegelijk

Je zit aan een belangrijke taak. Dan verschijnt er een berichtje. Even kijken, twee regels lezen, telefoon weer weg. Hooguit tien seconden. Voor je gevoel stelt het weinig voor. Voor je brein ligt dat anders. Psycholoog en neurowetenschapper Elke Geraerts legt in een interview met Het Belang van Limburg uit hoe sterk onze concentratie inmiddels onder druk staat. Kantoorwerkers wisselen volgens onderzoek gemiddeld om de paar minuten van activiteit. Een mail, WhatsApp-bericht of collega is genoeg om de aandacht te verplaatsen. Daarna moet het brein opnieuw terug naar waar het gebleven was. Het probleem zit dus minder in die paar seconden afleiding dan in wat daarna gebeurt.

Multitasken bestaat eigenlijk niet

We zeggen graag dat we goed kunnen multitasken. Een presentatie maken terwijl Slack binnenkomt, ondertussen e-mail beantwoorden en tussendoor even iets opzoeken. Alleen doet ons brein die dingen niet tegelijkertijd. Wat wij multitasken noemen, is vooral switchtasken: razendsnel heen en weer schakelen tussen verschillende cognitieve opdrachten. Iedere wissel vraagt opnieuw om oriëntatie. Waar was ik? Wat wilde ik doen? Welke informatie had ik hiervoor in mijn hoofd?

Geraerts noemt dit in het interview een belangrijke verborgen kostenpost van ons moderne werk. Het voelt actief en efficiënt, terwijl het schakelen juist tijd en mentale energie vraagt.

Experimenteel onderzoek naar task switching laat hetzelfde principe zien. Psychologen Joshua Rubinstein, David Meyer en Jeffrey Evans beschreven al in 2001 dat mensen bij een taakwissel cognitieve processen opnieuw moeten instellen. Zelfs heel korte wisselingen veroorzaken meetbare switching costs. De vaak aangehaalde inschatting is dat veelvuldig schakelen tot ongeveer 40 procent van productieve tijd kan kosten, afhankelijk van de complexiteit van de taken.

Elke drie minuten iets anders

Onderzoeker Gloria Mark van de University of California, Irvine volgt al jaren hoe kenniswerkers hun aandacht gedurende een werkdag verdelen. Uit observaties van informatiewerkers blijkt dat mensen gemiddeld ongeveer iedere drie minuten van activiteit wisselen. Kijk je alleen naar wisselingen tussen computervensters, dan ligt dat tempo in sommige onderzoeken zelfs nog hoger.

Belangrijk detail: de schuld ligt lang niet altijd bij iemand anders. Een bericht dat binnenkomt is een externe onderbreking. Maar we onderbreken onszelf minstens zo makkelijk. Even het nieuws openen. Nog snel iets googelen. Kijken of iemand al heeft gereageerd. Het brein hoeft dus helemaal geen notificatie te krijgen om afgeleid te raken. De mogelijkheid om te schakelen is vaak al voldoende.

Die ene onderbreking blijft langer hangen

Een ander onderzoek laat zien wat er gebeurt nadat iemand wordt onderbroken. Mensen blijken verrassend goed in staat om verloren tijd te compenseren: ze gaan simpelweg sneller werken. Alleen betalen ze daarvoor een prijs. De onderzoekers maten meer stress, frustratie, tijdsdruk en inspanning bij onderbroken werk. Dat maakt het idee van even kijken misleidend.

De tien seconden die je aan een bericht besteedt zijn zelden de volledige kosten. Daarna moet je aandacht opnieuw landen. En ondertussen ligt de volgende prikkel alweer klaar.

Geraerts vat dat scherp samen: een kleine onderbreking kan nog lang in je hoofd doorwerken en maakt je tegelijkertijd ontvankelijker voor de volgende afleiding.

Focus begint met grenzen

De oplossing klinkt bijna ouderwets eenvoudig: maak perioden waarin er maar één ding bestaat.

Geraerts werkt zelf met afgebakende tijdsblokken. In de ochtend reserveert ze bijvoorbeeld ongeveer twee uur voor één belangrijke taak. E-mail uit. Telefoon stil. Pas daarna volgen berichten en gesprekken. Vervolgens neemt ze bewust afstand van het scherm voordat een volgend focusblok begint. Daar zit een belangrijk principe achter.

Elke Geraerts (foto: Boumediene Belbachir)

Focus ontstaat niet alleen doordat je harder probeert je te concentreren. Je maakt focus makkelijker door vooraf te bepalen wat gedurende een bepaalde periode geen toegang tot je aandacht krijgt.

Een uur schrijven betekent ook: een uur geen mail. Een halfuur studeren betekent ook: een halfuur geen WhatsApp. Vijfentwintig minuten denken betekent ook: vijfentwintig minuten geen andere taak.

De grens is minstens zo belangrijk als de taak zelf.

Verveling heeft een functie

Nog opvallender is Geraerts' pleidooi voor iets wat we juist steeds fanatieker proberen uit te bannen: verveling. Een leeg moment vullen we bijna automatisch. In de trein, in de lift, bij de koffieautomaat of tijdens het wachten: telefoon erbij. Maar juist wanneer de constante stroom aan prikkels stopt, ontstaat mentale ruimte. Geraerts beschrijft hoe verveling na de eerste onwennigheid ruimte kan geven aan nieuwe ideeën en hernieuwde focus. Misschien hoeven we dus niet ieder leeg moment efficiënter te maken. Sommige momenten mogen leeg blijven.

Bescherm aandacht voordat je haar nodig hebt

We behandelen concentratie vaak alsof ze vanzelf beschikbaar is zodra belangrijk werk begint.

De wetenschap laat iets anders zien. Aandacht is gevoelig voor omgeving, gewoontes en onderbrekingen. Wie de hele ochtend tientallen keren schakelt, vraagt daarna van hetzelfde brein om ineens een uur diep na te denken. Dat is een lastige overgang.

Het alternatief is vooraf ruimte maken. Telefoon weg. Meldingen uit. Eén taak kiezen. Tijd afbakenen. Beginnen. Daarom draait focus uiteindelijk minder om wilskracht dan om ontwerp. Bescherm je aandacht voordat je haar nodig hebt.

Bronnen

• Vanbaelen, S. (2026). "Een sms'je bekijken tijdens het werk? Het kost je 25 minuten", interview met Elke Geraerts, Het Belang van Limburg, 17 januari 2026.
• Mark, G., Gonzalez, V. M. & Harris, J. (2005). No Task Left Behind? Examining the Nature of Fragmented Work. Proceedings of CHI 2005.
• Mark, G., Gudith, D. & Klocke, U. (2008). The Cost of Interrupted Work: More Speed and Stress. Proceedings of CHI 2008.
• Rubinstein, J. S., Meyer, D. E. & Evans, J. E. (2001). Executive Control of Cognitive Processes in Task Switching. Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance, 27(4), 763–797.
• American Psychological Association. Multitasking: Switching Costs.

Het uitgangspunt voor dit artikel is het interview met Elke Geraerts in Het Belang van Limburg. De genoemde wetenschappelijke bevindingen zijn waar mogelijk gekoppeld aan de onderliggende onderzoeken. Cijfers kunnen verschillen per onderzoek, taak en werkomgeving.

← Terug naar Magazine