Kairos: de kunst om de tijd even te vergeten
Je kent het vast. Je zit een uur achter je laptop, beantwoordt twintig e-mails en werkt je takenlijst af. De tijd vliegt voorbij, maar aan het einde van de dag vraag je je af wat je eigenlijk hebt gedaan. En dan zijn er van die momenten waarop je zo opgaat in een gesprek, een boek of een creatief idee dat je de tijd volledig vergeet. Een halfuur voelt als een middag. De oude Grieken hadden daar een bijzonder woord voor: Kairos.
Twee soorten tijd
De Grieken maakten onderscheid tussen Chronos en Kairos. Chronos is de tijd die we allemaal kennen. Hij tikt onverstoorbaar door, verdeelt onze dagen in uren en minuten en bepaalt wanneer de volgende vergadering begint. Kairos vertegenwoordigt een heel andere ervaring: het juiste moment, waarop alles even samenvalt.
In de Griekse mythologie werd Kairos afgebeeld als een jonge god met vleugels aan zijn voeten en een opvallende haarlok op zijn voorhoofd. Die lok had een betekenis. Je kon hem vastgrijpen wanneer hij op je afkwam. Was hij eenmaal voorbij, dan was het moment verdwenen.
De Nederlandse filosofe Joke Hermsen beschrijft Kairos als de tijd waarin ruimte ontstaat voor nieuwe inzichten, creativiteit en onverwachte mogelijkheden. Daarvoor zijn aandacht, rust en het vermogen om je open te stellen voor wat zich aandient essentieel.
Waarom we Kairos steeds minder ruimte geven
Onze dagen worden grotendeels beheerst door Chronos. We plannen afspraken van dertig minuten, meten onze productiviteit en proberen zo veel mogelijk uit iedere dag te halen. Ondertussen vullen berichten, notificaties en sociale media de laatste vrije momenten.
In een artikel van Managementboek over de balans tussen Chronos en Kairos beschrijft hoogleraar neuropsychologie Margriet Sitskoorn het verschil tussen kloktijd en gebeurtenistijd. Bij gebeurtenistijd laat je het verloop van een activiteit mede bepalen wanneer je verdergaat. Je geeft iets de aandacht die het nodig heeft.
Denk aan een wandeling waarbij je plotseling een goed idee krijgt. Een gesprek dat onverwacht de diepte in gaat. Of een uur waarin je helemaal opgaat in het maken van iets moois.
Zulke momenten laten zich moeilijk plannen. Je kunt er wel de omstandigheden voor creëren.
Een timer die je helpt de tijd te vergeten
Hier ontstaat een interessante paradox. minagi is een mechanische timer die de minuten nauwkeurig aftelt. Op het eerste gezicht een typisch instrument van Chronos. Toch kan juist dat afbakenen van de tijd ruimte maken voor Kairos.
Het begint met een eenvoudige handeling. Je legt je telefoon weg, kiest wat op dit moment je aandacht verdient en draait minagi op. Vanaf dat ogenblik hoef je de tijd niet meer in de gaten te houden. Die verantwoordelijkheid heb je uit handen gegeven.
Je kunt je volledig wijden aan het schrijven van een tekst, het bestuderen van een moeilijk onderwerp, mediteren of gewoon even helemaal niets doen. Wanneer de ingestelde tijd voorbij is, klinkt de zachte toon van de messing klankschaal. Een uitnodiging om even stil te staan bij wat je zojuist hebt ervaren.
Natuurlijk kan een timer geen bijzondere inzichten of betekenisvolle momenten garanderen. Hij kan je wel helpen de omstandigheden te scheppen waarin ze ontstaan.
Tijd die ertoe doet
Chronos en Kairos hebben elkaar nodig. Zonder kloktijd zouden we onze dagen nauwelijks kunnen organiseren. Maar wie voortdurend de minuten telt, loopt het risico de momenten die ertoe doen over het hoofd te zien.
Probeer daarom eens iets anders. Reserveer dertig of vijfenveertig minuten voor één activiteit. Leg je telefoon buiten bereik, draai minagi op en geef je aandacht volledig aan wat je hebt gekozen.
Misschien krijg je een geweldig idee. Misschien ontdek je iets nieuws. Misschien geniet je simpelweg van een halfuur rust. De mooiste momenten ontstaan vaak wanneer we even vergeten hoe laat het is.
Bronnen
- Joke J. Hermsen (2015). Kairos, een nieuwe bevlogenheid. Filosofie Magazine. Een filosofische beschouwing over Chronos, Kairos, aandacht en het ontstaan van nieuwe inzichten.
- Paul Groothengel & Aad Goudappel (2024). Grip op de tijd: balanceren tussen Chronos en Kairos. Managementboek. Over onze omgang met tijd, de moderne prestatiemaatschappij en het verschil tussen kloktijd en gebeurtenistijd.
- Kairos (mythologie). Wikipedia. Achtergrond over de Griekse personificatie van het juiste moment en de symboliek van Kairos.